[ التنبيه ] الرابع : [ حسن الاحتياط فيما لم يخلّ بالنظام ] أنه قد عرفت حسن الاحتياط عقلا و نقلا و لا يخفى أنه مطلقا كذلك حتى فيما كان هناك حجة على عدم الوجوب أو الحرمة أو أمارة معتبرة على أنه ليس فردا للواجب أو الحرام ما لم يخل بالنظام فعلا فالاحتياط قبل ذلك مطلقا يقع حسنا كان فى الأمور المهمة كالدماء و الفروج أو غيرها و كان احتمال التكليف قويا أو ضعيفا كانت الحجة على خلافه أو لا كما أن الاحتياط الموجب لذلك لا يكون حسنا كذلك و إن كان الراجح لمن التفت إلى ذلك من أول الأمر ترجيح بعض الاحتياطات احتمالا أو محتملا فافهم . تنبيه چهارم در تنبيه دوم گفته شد گرچه ما در شبهات بدويّه و شك در اصل تكليف ، برائتى شديم و احتياط را لازم و واجب ندانستيم ، در عين حال قابل انكار نيست كه احتياط كردن امرى مطلوب و پسنديده است ، آن هم مطلقاً . يعنى چه در شبههء حكميّه و چه در شبههء موضوعيّه ، چه در شبهات وجوبيّه و چه در شبهات تحريميّه ، چه عقلًا و چه شرعاً ، چه در امور توصلّى و چه در امور تعبّدى . در اينجا مرحوم آخوند گوشه‌هاى ديگرى از اين مطلب را ذكر مىكند ، امّا باز هم مطلقاً ، يعنى در باب احكام هم چه حجّت معتبرى بر عدم وجوب يا حرمت داشته باشيم و چه نداشته باشيم . پس حتّى با وجود حجّت معتبر هم احتياط خوب است . مثال : خبر ثقه‌اى مىگويد شرب توتون حرام نيست ؛ ولى معذلك احتياط و اجتناب خوب است ؛ زيرا خبر ثقه يقين به عدم حرمت نمىآورد و احتمال ضعيف مىدهيم كه در واقع حرام باشد . اينجا احتياط و پيش‌گيرى از اين احتمال بد نيست . يا اين‌كه خبر ثقه مىگويد فلان كار واجب نيست ؛ ولى يقين كه نمىآورد و احتمال وجوب منتفى نمىشود ؛ لذا احتياط كردن و انجام مشتبه الوجوب كه بد نيست . در باب موضوعات هم چه امارهء « 1 » معتبرى بر خلاف داشته باشيم ، چه نداشته باشيم . فرض كنيد نسبت به فلان مايع خارجى ، احتمال خمريّت و حرمت مىداديم امّا دو عادل شهادت دادند كه خمر نيست و مصداق حرام نمىباشد . اين بيّنه است و داراى ارزش ؛ ولى يقين‌آور نيست و احتمال خمريّت و حرمت را منتفى نمىسازد ، لذا احتياط خوب است . مثال ديگر : ما نسبت به زيد احتمال مىداديم كه اكرامش واجب باشد و دو عادل گفتند او عالم نيست و اكرام ندارد ، و فرد واجب نمىباشد ؛ ولى يقين نمىآورد و احتمال وجوب را برنمىدارد و مادام كه احتمال باشد ، احتياطْ مطلوب و خوب است . يك ملاك براى حسن احتياط : تنها يك مرز عقلى براى حسن احتياط وجود دارد و آن مرز

--> ( 1 ) . تعبير به حجّت در احكام و اماره در موضوعات از باب تفّنن در عبارت است و ممكن است كسانى اصطلاحاً حجّت رامخصوص احكام و اماره را مخصوص موضوعات بدانند .